Blog

Cam kavanozlarda salamura turşular

Salamura Tuzu Nedir? Turşu, Zeytin ve Peynir İçin Tuz Seçimi

Salamura tuzu nedir? Kısaca, turşu, zeytin ve peynir salamurası için kullanılan iri taneli, iyotsuz tuzdur.

Bu rehber, salamura tuzu nedir sorusunu hem evde turşu kuranlar hem de gıda işletmeleri için yanıtlar.

Oranları resmî mevzuata ve kamu eğitim kaynaklarına dayandırdık, Mutlucan’ın üretim bilgisini ekledik.

Salamura tuzu, turşu, zeytin, peynir ve benzeri ürünlerin tuzlu suda korunması için kullanılan iri taneli ve iyotsuz tuzdur. Türk Gıda Kodeksi bu ürünü “iri salamura tuzu” adıyla tanımlar; tanelerin en az %90’ı 2 mm’den iridir. Topaklanmayı önleyici katılmamış tuz, salamuranın bulanıklaşma riskini azaltır.

Salamura tuzu nedir?

Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği, bu ürünü “iri salamura tuzu” adıyla tanımlar.

Tanıma göre ürün doğrudan tüketiciye sunulur ve özellikle evlerde konserve, turşu ve salamura yapımında kullanılır.

Tebliğe göre bu tuz iyot içermez; sofra tuzundan ayrıldığı temel nokta budur.

Tane büyüklüğü de tanımlıdır: tamamı 6000 µm’lik elekten geçer, 2000 µm’lik elekten en çok %10’u geçer.

Yani tanelerin en az %90’ı 2 mm’den iridir ve hiçbiri 6 mm’yi aşmaz.

Tüketiciye sunulan ambalajda net miktar en az 1500 g olur.

Günlük dilde salamura tuzu, turşu tuzu ve iri tuz çoğu zaman aynı ürün için kullanılır.

Mevzuattaki adı ise iri salamura tuzudur ve ürün etikette bu adla yer alır.

Gıda işletmeleri salamurayı çoğunlukla iyotsuz gıda sanayi tuzuyla hazırlar; bu ürün perakendede satılmaz.

Mutlucan’ın iri salamura tuzu turşu, peynir, zeytin, salça ile et ve balık salamurasında kullanılır.

Salamura nasıl çalışır? (osmoz, fermantasyon)

Salamura, içilebilir su ve tuzla hazırlanan çözeltidir; Türk Gıda Kodeksi Peynir Tebliği de terimi böyle tanımlar.

Osmoz: ürün ile salamura arasındaki tuz farkı dengelenirken üründen su çıkar, ürüne tuz geçer.

Bu yüzden salamuranın tuz derişimi zamanla düşer; eksilen tuzun eklenerek tamamlanması gerekir.

Fermantasyon: turşu ve doğal zeytinde laktik asit bakterileri ürünün şekerlerini asite çevirir.

Tuz burada seçicidir; istenen bakterilere avantaj sağlarken istenmeyenlerin gelişmesini sınırlar.

MEB’in Turşu Üretimi modülü tuzun etkisini açıkça verir.

Buna göre %5–8 tuzda fermantasyon hızlı ilerler, %10–15 tuzda yavaşlar ya da hiç başlamaz.

Fazla tuz ürüne de zarar verir; aynı kaynak turşuda yumuşamanın başlıca nedeni olarak yüksek tuzu gösterir.

Sıcaklık da belirleyicidir: modül, turşu fermantasyonu için en uygun aralığı 18–20 °C olarak verir.

Salamura yüzeyinde maya ve küf zarı oluşabilir; bunu önlemenin yolu hava temasını kesmek ve kabı kapalı tutmaktır.

Turşu için hangi tuz kullanılmalı?

Turşuya hangi tuz konur sorusunun cevabı üç özelliğe dayanır.

Tuz iyotsuz olmalı, topaklanmayı önleyici içermemeli ve temiz çözünmelidir.

Kaynaktan çok saflık önemlidir; tebliğ işlenmiş tuzun yıkanmadan veya rafine edilmeden satılmasını yasaklar.

Turşu tuzu ararken etikette “iri salamura tuzu” adını görmek, doğru ürünü seçmeyi kolaylaştırır.

Evde turşu kurarken şu adımlar, kaynaklardaki önerileri özetler:

  1. Tuzu tartın, suyu ölçün ve salamurayı ayrı bir kapta tuz tamamen eriyene kadar karıştırın.
  2. Sebzeleri salamuranın altında tutun ve kabın ağzını kapatarak hava temasını kesin.
  3. Fermantasyonu 18–20 °C civarındaki bir ortamda sürdürün.
  4. İlk günlerde osmoz nedeniyle düşen tuzu, ayrıca eritilmiş tuzla tamamlayın.
  5. Test edilmiş tarifin tuz oranını keyfe göre değiştirmeyin.

İri tuz neden tercih edilir?

İri tuzun ilk avantajı kontrollü çözünmedir; taneler salamurada yavaş ve dengeli erir.

Tane boyu değiştikçe bir kaşığa giren tuzun ağırlığı da değişir; bu yüzden salamurada tuzu tartıyla ölçün.

Resmî tanım gereği bu ürün iyotsuzdur; etiketteki ürün adı, doğru tuzu seçmeyi kolaylaştırır.

Tebliğdeki bir başka iri taneli ürün sofrada öğütme tuzudur; o da iyotsuzdur ama değirmende öğütmek için üretilir.

İyotlu tuz turşuyu etkiler mi?

Kaynaklar bu konuda iki noktayı ayırır: güvenlik ve görünüm.

ABD’deki Ulusal Evde Gıda Koruma Merkezi, turşunun iyotlu veya iyotsuz tuzla güvenle yapılabileceğini belirtir.

Aynı kaynak, sofra tuzuna eklenen topaklanmayı önleyicilerin salamurayı bulandırabileceğini söyler.

Penn State Extension ise iyotlu tuzu fermente turşu için önermez.

Gerekçe, ürünün kararması, renginin değişmesi veya lekelenmesi olasılığıdır.

Bu nedenle turşu ve salamurada iyotsuz tuz yaygın tercihtir; iyotlu tuz sofrada ve mutfakta kullanılır.

İyotun kullanım alanları için iyotlu tuz, iyotsuz üretim için iyotsuz tuz yazılarımıza bakın.

Zeytin ve peynir salamurasında tuz

Zeytin salamurası, zeytinin yenilebilir olgunluğa gelmesini ve korunmasını sağlayan belirli derişimde tuzlu sudur.

Bu tanım Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliği‘ne aittir.

MEB’in sofralık siyah zeytin modülü, doğal siyah zeytinde fermantasyona %9–10 tuzlu salamurayla başlanmasını önerir.

Aynı kaynak, %14–15 gibi yüksek başlangıç tuzunun zeytinin içini boşalttığını ve aroma kaybına yol açtığını belirtir.

Kuru yöntemler de vardır: Sofralık Zeytin Tebliği, sele zeytinini tuzla kat kat karıştırılan zeytin olarak tanımlar.

Ambalajlı zeytinde sınırı mevzuat koyar; tebliğ, zeytinin etli kısmındaki tuz için üst değerler verir.

Peynirde salamura hem tuzlama hem de olgunlaştırma için kullanılır.

MEB’in beyaz peynir modülü, tuzlama salamurasını yumuşak peynirde %16–18, sert peynirde %20–24 olarak verir.

Olgunlaştırma tenekeleri ise aynı kaynağa göre %12’lik taze salamurayla doldurulur.

Modül, peynirde kuru maddede en az %98–99 NaCl içeren temiz tuz kullanılmasını ister.

Salamura oranları (kaynaklı genel tablo)

Salamura tuzu nedir sorusunun pratik tarafı orandır. Aşağıdaki değerler genel bir çerçevedir.

Ürün güvenliği için her zaman test edilmiş bir tarif veya onaylı bir üretim reçetesi esas alınmalıdır.

Uygulama Tuz oranı Kaynak
Turşu, fermantasyon başlangıcıSalamurada %5–8MEB, Turşu Üretimi (2011)
Turşu, stok olarak bekletmeSalamurada %10–15MEB, Turşu Üretimi (2011)
Doğal siyah zeytin, fermantasyon başlangıcıSalamurada %9–10MEB, Sofralık Siyah Zeytin Çeşitleri (2011)
Ambalajlı siyah zeytin (MAP veya koruyuculu)Zeytin etinde en çok %8TGK Sofralık Zeytin Tebliği, EK-1
Ambalajlı yeşil zeytin (MAP veya koruyuculu)Zeytin etinde en çok %7TGK Sofralık Zeytin Tebliği, EK-1
Pastörize / sterilize zeytinZeytin etinde en çok %6 / %4TGK Sofralık Zeytin Tebliği, EK-1
“Az tuzlu” zeytin ifadesi100 g zeytinde en çok 4 g tuzTGK Sofralık Zeytin Tebliği
Beyaz peynir olgunlaştırma salamurası%12MEB, Beyaz Peynir Üretimi (2016)
Yumuşak peynir tuzlama salamurası%16–18MEB, Beyaz Peynir Üretimi (2016)

Mevzuattaki zeytin değerleri salamuraya değil, zeytinin etli kısmına bakılarak ölçülür.

Başlangıç oranı ile son oran aynı değildir; ürünün suyu salamurayı zamanla seyreltir.

MEB zeytin modülüne göre %9–10 ile başlanan salamurada osmoz sonrası tuz %5–7 aralığına iner.

Stok turşular satıştan önce suda bekletilerek tuzu alınır; MEB modülü satıştaki turşuda tuzun %5’i geçmemesini ister.

Fermente turşuda tuzu keyfe göre azaltmayın; tuz bu ürünlerde hem güvenlik hem doku için gereklidir.

Gıda sanayinde salamura: tutarlılık, tane boyu, çözünme

Sanayide salamura tuzu nedir sorusu, tutarlılık sorusuna dönüşür.

Salamura her partide aynı derişimde hazırlanmalı ve süreç boyunca ölçülmelidir.

MEB kaynakları zeytin fermantasyonunda her 2–3 günde bir salamuraya %1–2 tuz eklenmesini önerir.

Eklenen tuzun tankta eşit dağılması için salamura sirküle edilir.

Kalite kontrolde tuz derişimi, pH ve asitlik birlikte izlenir.

MEB’in turşu modülü, salamura asitliği %0,6–0,8 aralığına gelince fermantasyonun sonlandırılmasını önerir.

Tuzun kendisi de tutarlı olmalıdır: NaCl oranı, rutubet ve çözünmeyen madde partiden partiye değişmemelidir.

Tebliğ, işlenmiş tuzda suda ve asitte çözünmeyen maddeyi kütlece en çok %0,5 ile sınırlar.

Tane boyu, hazırlık yöntemine göre seçilir: hızlı çözündürmede daha ince, kademeli eklemede daha iri tane uygundur.

Mutlucan’da göl tuzu havuzlarda güneş ve rüzgârla buharlaşır, hasattan sonra yıkanır, öğütülür ve elenir.

Hassas salamura hatları için yıkanmış ve çift yıkanmış tuz seçenekleri de vardır.

Sanayi alımında kriterler ve belgeler için gıda sanayinde tuz rehberimize bakın.

Et salamurasında nitritli karışım kullanılıyorsa kürleme tuzu yazımız mevzuatı özetler.

Sık Sorulan Sorular

Turşuya kaya tuzu konur mu?

Evet, gıdaya uygun işlenmiş kaya tuzu turşuda kullanılabilir. Türk Gıda Kodeksi kaya tuzunu işlenmiş tuz kapsamında sayar ve kuru maddede en az %97 sodyum klorür ister; işlenmiş tuz yıkanmadan veya rafine edilmeden satılamaz. Önemli olan tuzun iyotsuz, topaklanmayı önleyici içermeyen ve temiz olmasıdır. Gıda amaçlı kullanımda tebliğe uygun, işlenmiş tuz tercih edilmelidir.

Salamura tuzu ile sofra tuzu arasındaki fark nedir?

Fark tane boyu, iyot ve ambalajdadır. Tebliğe göre sofra tuzu ince öğütülür, tamamı 1000 µm’lik elekten geçer ve kural olarak 25–40 mg/kg potasyum iyodat içerir. İri salamura tuzu ise iyot içermez ve tanelerinin en az %90’ı 2 mm’den iridir. Sofra tuzu ambalajı en çok 3000 g, iri salamura tuzu ambalajı en az 1500 g olur.

Salamurada 1 litre suya ne kadar tuz kullanılır?

Oran ürüne göre değişir. MEB kaynaklarına göre turşuda fermantasyon %5–8 tuzlu salamurayla başlar; ağırlıkça hesaplandığında bu, 1 litre suya yaklaşık 53–87 g tuz demektir. Doğal siyah zeytin için önerilen %9–10 başlangıç ise 1 litre suya yaklaşık 99–111 g tuza karşılık gelir. Tuzu kaşıkla değil tartıyla ölçün ve test edilmiş bir tarif kullanın.

Salamura tuzu nasıl saklanır?

Salamura tuzu kuru, serin ve ağzı kapalı bir ambalajda, nem kaynaklarından uzakta saklanmalıdır. Tuz nem çektiğinde topaklanır ve tartım zorlaşır. Kokulu maddelerden uzak tutun, açılan paketi iyi kapatın ve sanayi ölçeğinde big-bag’leri palet üzerinde, kapalı alanda depolayın.

Salamura için doğru tuzu seçin

Evde turşu için iri salamura tuzu, sanayi için iyotsuz gıda sanayi tuzu ve yıkanmış tuz seçenekleri sunuyoruz.

Tüm ürünleri ürün grubu sayfasında inceleyebilirsiniz.